طراحی قلم تک‌فاصله فارسی

[MirS0bhan]

از اونجایی که قلم‌فارسی تک‌فاصله مرغوبی برای استفاده در ادیتور ها نداریم. اینجا در موردش بحث میکنیم تا همه نظرات قید بشن و طراحان از این نظرات بهره‌مند بشوند.

[pxeemo]

(اول از همه بگم من تخصصی تو این زمینه ندارم و فقط نظرمو می‌گم اگه به نظرتون جایی اشتباه گفتم لطفا اصلاح کنید)

فلسفۀ فونت مونو اینه که تمام حروف باید باید عرض یکسانی داشته باشن و در عین حال خوانا باشن

توی فونت‌های اصیل فارسی زیباترین فونت نستعلیق در نظر گرفته میشه دلیل بخاطر انحناهای به جا و متفاوتیه که داره و تغییر شکلی و مکانی که موقع وصل شدن حروف به هم رخ میده و کلمه‌هارو به بهترین شکل از هم جدا می‌کنه و همین موضوع اینو به یکی از پیچیده‌ترین فونت‌ها برای طراحی تبدیل می‌کنه

با این حال ملاک ما برای یه فونت مونو زیبایی نیست
بزرگ‌ترین ملاک خوانایی و سادگیه

ولی مشکلی که هست اینه برای ساخت یه فونت مونو باید انحناها جوری تنظیم بشن که همۀ حروف بتونن به یه عرض مشخصی برسن
کوتاه‌ترین واج فارسی «ا» عه طبق انتظار
توی حروف انگلیسی i و I و l شرایط مشابهی دارن که به طرایق مختلف انحناهای متفاوتی با الگو برداری از فونت‌های سریف مثل تایمز بهشون داده شده که بیشترین خوانایی رو داشته باشن

توی واج‌های فارسی چالشی که هست اینه که بعضی واج‌ها خیلی عریضن و طول کمی دارن (ـس، ـب) ولی بعضیاشون برعکس طول بلندی دارن و عرض کم (ل، ط)

دومین چالش اینه که همون‌طوری که احتمالا می‌دونین حروف فارسی چون از baseline اکثرا پایین میان از فونت‌های انگلیسی درازترن

اگه بخوایم به صورت ترکیبی استفاده بشن (فونت انگلیسی و فارسی متفاوت) اون وقت ممکنه تو عرضشون اختلاف داشته باشن چون احتمالا مجبور باشیم نسبت به فونت‌های عادی انگلیسی عریض‌تر باشن که زشت و ناخوانا نشن
اگه هم عرضشون اختلاف داشتن باشن و بین حروف فاصله بیفته نقاطی که قرار بوده به هم وصل شن بریده میشن احتمالا خودتونم به این برخورده باشین (سـ ـلـ ـا م همچین حالتی)
اگه هر برعکس تو هم برن (که احتمالش بیشتره) تاحدی مشکل زیادی پیش نمیاد ولی بیش از حد که بشه ممکنه علاوه بر این‌که خطوط برن از لبه‌ها خارج شن، تو جای مناسبی هم قرار نگیرن

اگه قبول داشته باشین محبوب‌ترین و پراستفاده‌ترین فونت سنس فارسی درحال حاظر وزیرمتن‌ـه

وزیرمتن یه نوع فونت مونو هم داره که تو اون فاصله‌گذاری‌ها مشکل دارن و نتونسته حرفی مثل «ش» که خیلی عریضه رو به اندازۀ حرفی مثل «د» که نسبتا کوچکه دربیاره با این‌ حال نمیشه صرفا سایز حروف هم بزرگ‌تر کرد که عرضشون یکی بشه چون از حالت تعادل خارج میشن

برای این‌که از مشکل به وجود نیاد باید انحناهایی که تو فونت وزیر استفاده شدن دچار مقداری تغییر بشن که از عرضشون تو شکل‌های عریض کم بشه با این حال زیاد طویل نشه که از حالت عادی در بیاد (مثلا ب شبیه ن نشه!)

فونت dejavu mono یکی از فونت‌هاییه که توش فاصله‌گذاری‌ها به درستی رعایت شده و فونت تمیزیه
ولی مشکلی که داره اینه که چون انحناهای مرسوم و دقیقی نداره خواناییش کمه

لپ کلام:

اگر فونتی باشه که انحناهای خوانای فونت وزیر رو با فاصله‌گذاری‌های دقیق دژاوو ترکیب کرده باشه عقیده دارم فونت خیلی خوبی در بیاد

[MohamadDarvishi]

جمع بندی صحبت و بحث های گروهی آزاد فونت(بجز پیام های اینجا)

توصیه های من:
برای فونت مونواسپیس می‌تونه ساخت فُرُم کاربردی باشه تا نظر دیگران رو بپرسیم
فونت مونو اسپیس چالش زیاد داره. هر فونتی هم اومده این چالش هارو به یه سبکی حل کرده، ولی این از یه جا بیرون می‌زنن بالاخره. و دلیل اینکه شما هم این قضیه مشکل شده همینه.
اگه تمام فونت هارو تست کنیم، می‌فهمیم این راه حل ها چطور بودن، چه راه حلی بهتره، و متناسب با اون راه ها، می‌تونیم ساختار و طراحی و سبک فونت رو هم مشخص کنیم.
برای فونت مونو اسپیس، فرم هندسی کمک کننده است.
طره گذاشتن، مشابه سریف انگلیسی، تو بعضی حروف کمک کننده است

شرایط تست:
تست باید توی نرم افزار کدنویسی انجام بشه. ترجیحا بین کد ها.
مثلاً

سلام حالتون چطوره

در حد یه پاراگراف باشه عالیه. ولی باید یه جمله خوبی پیدا کنم که تا حد خوبی حروف مختلف رو نمایش بده. باید تو اندازه های معمول متن نوشته بشه، یه خورده بزرگ تر. فکر کنم مثلا ۱۸pt اندازه خوبیه. فونت نرم افزار رو هم باید به فونت مورد نظر تغییر بدید.

یه پیغام صوتی می‌گیرید، حستون رو در مورد حروف می‌گید.
مثلا میگید این حرف خیلی خوشگل نیست
این حرف خیلی عریضه
این حرف خیلی باریکه
اینجا فاصله این حرف تا حرف بعدی خیلی زیاده
اینجا فاصله بین کلمه زیاده
از این دست قبیل مشکلات.
«««مشکلاتی رو بگید که اذیتتون می‌کنه.»»»

نظر سبحان در مورد فونت دژاوو سنس:

بزار حسمو به این بگم
توی یه ه خیلی رفته پایین
توی ش و س دندانه آخری بدجوری چسبیده
فاصله بین حروف عجیب و غریبه و فرق بین نیم‌فاصله و تمام فاصله مشخص نیست
برنامه انگار بر نا مه هست
توی اعضای
ع بالاست
زیر یه جوری کشیده است حروف ز و ر
اومدند انگار اومد ند هست

عرفان پیشنهاد حفظ تک‌فاصلگی در کلمات به‌جای حروف رو داد.
بر اساس نظر من این موضوع به پشتیبانی نرم افزار ترمینال ها بستگی داره که از چه روش هایی برای پیاده‌سازی اون می‌تونیم استفاده کنیم.

توی فونت مونواسپیس، می‌تونه فاصله خالی بین حروف باشه، تا بهتر تشخیص داده بشه.

[ekm507]

درود. بنده قبلاً طی پروژه‌ی ناهیدمونو تلاش‌هایی برای ساخت قلم تک‌فاصله‌ی فارسی داشتم. با این که موفق به ساخت یک قلم زیبا نشدم ولی تجربیات و نتیجه‌گیری‌هایم رو می‌نویسم.

تنوع پهنا

یکی از داستان‌های قلم تک‌فاصله‌ی در فارسی اینه که حروف گستره‌ی پنهای وسیعی دارند. تقریباً در سه دسته از پهناهای مخلف شامل باریک (مثل الف، لام)، متوسط (مثل ف، غ) و عریض (مثل س، ص) قرار دارند.

نمودارهای بالا دارن می‌گن گلیف‌های فونت‌های فارسی پهناهای مختلفی دارند و این بازه زیادی بزرگه. خصوصاً سمت راست بازه یه ذره داستان داره چون یک‌هو کلی فاصله گرفته از حروف عادی. نمودارها رو با این اسکریپت ساخته‌ام.

مسئله‌ی فوق باعث می‌شه طراحی قلم پهناثابت کار دشواری باشه. چه‌طوری می‌شه همه‌ی این‌ها رو در یک پهنا قرار داد؟

[ekm507]

پیشنهادها

پیشنهادهایم که البته ابداع بنده نیستند رو در ادامه می‌گم.

بیرون‌زدگی از محدوده

در این روش بعضی از حروف اجازه دارند از محدوده‌ی خودشون بیرون بزنند. مثلاً حروف پایانی.

پرسش معتبری که پیش می‌آد اینه که وقتی دو کلمه با نیم‌فاصله به هم می‌چسبند چه‌طور؟

مثل تصویر بالا
پیشنهاد من اینه که نیم‌فاصله، حرکه‌ها و چیزهایی مثل سریا (ـهٔ) هم باید فاصله‌ی یکسانی با سایر حروف برای خودشون اشغال کنند. این دو تا موضوع رو درست می‌کنه:

• در نرم‌افزارهای ویرایشگر کد حالا حروف فارسی هم مثل انگلیسی به‌درستی زیر هم چیده می‌شن. چون به هر حال حرکه‌ها هم نویسه هستند برای خودشون.
• با رندر کردن نیم‌فاصله، می‌شه مشکل به هم چسبیدن حروف انتهابی و ابتدایی رو رفع کرد.

در تصویر بالا برای نیم‌فاصله نمادی در نظر گرفته شده تا اولاً مشخص شود، ثانیاً مانع به هم چسبیدن حروف شود.

اما داستان مهمی که پیش می‌آره و در قلم ناهیدمونو هم هست وقتیه که فاصله‌ی واقعی زده‌ای اما حروف خیلی نزدیک به هم رندر می‌شوند.

در تصویر بالا می‌شه این رو کاملاً دید.

برای این مواقع ایده‌ای ندارم در حال حاضر.

حفظ تک‌فاصلگی در کلمات

این ایده بیانش آسونه ولی پیاده‌سازیش احتمالاً نباشه. این که اگر کلمه‌ای ۵ حرف داره، پهنایش برابر باشه با ۵ برابر پهنای یک حرف قلم. این یعنی دیگه ضرورتی به تک‌فاصله بودن حروف نیست.

در تصویر بالا اول «پاریس» رو تک‌فاصله نوشته‌ام. معلومه که گلیف «الف» زیادی باید پهن و گلیف «س» زیادی باید کم‌پهنا بشه تا جا بگیره.
بعد تک‌فاصلگی رو در کلمه رعایت کرده‌ام. این بار دیگه به هر شکلی می‌شه نوشت.

ایده از اونجا می‌آد که در فارسی حروف از هم جدا نیستند بلکه کلمه‌ها از هم جدا هستند. نتیجه می‌تونه خیلی خواناتر و تمیزتر باشه در مقایسه با قلم‌های تک‌فاصله‌ی سنّتی. هر حرف می‌تونه هر قدر که دلش خواست کش بیاد و از بقیه‌ی حروف جا قرض کنه.

منتها همان‌طور که قبلاً گفتم پیاده‌سازی‌اش کار دشواریه. نمی‌دونم اصلاً فونتی (حالا در هر زبانی) وجود داره که ویژگی مشابهی داشته باشه؟ حالا کلی‌تر یعنی مثلاً یک ویژگی رو با تغییر دادن حروف در کلمه حفظ کنه.

استفاده از شکل نامرسوم گلیف‌ها

این ایده از قلم فندق الهام گرفته است. برای بعضی از گلیف‌ها که زیادی باریک یا زیادی پهن هستند، می‌شود کلاً از شکل‌های نامرسوم استفاده کرد. این شبیه حذف صورت‌مسئله است البته ولی شاید برای بعضی از فونت‌ها تنها روش باشد.

[ekm507]

در این صورت ممنون می‌شم یک فونت آزمایشی طراحی کنی. جوری که البته این کار برای خودت آسان‌تر باشه. می‌تونیم اون رو نه در ترمینال که در ویرایشگرهای متنی مثل لیبره‌آفیس یا همین وب آزمایش کنیم تا ببینیم آیا از نظر بصری زیبا و خوانا می‌تونه باشه یا خیر.

[MohamadDarvishi]

قطعاً هم خواناتره، هم زیباتر. اما کاربردی تر هم هست؟

[ekm507]

شاید بهتر بود من هم کاربردی‌تر بودن رو می‌پرسیدم.
به هر حال تا آزمایش نشده نمی‌تونیم بگیم.

[MohamadDarvishi]

این هم فونت، خدمت شما و باقی دوستان
AradMonospacetest03.zip

[MohamadDarvishi]

AradMonospacetest04-Regular.zip
چند تا ویژگیش کاملاً عوض شده، ویژگی هایی هم که قبلاً ساخته شده بود، تغییر داد. این بار شامل دستورات سخت‌گیرانه تری هست.
دستوراتی که برای calt نوشته شده بود، به rclt و rlig هم اضافه شد، تا پشتیبانی بهتری به وجود بیاد.

[MohamadDarvishi]

فونت هایی که مونواسپیس هستن و بنظرتون خوبن رو اینجا بنویسید
https://makkuk.com/kawkab-mono/