Uyap Doküman Editörü'nü (UDE) Apple Silicon (M1/M2/M3/M4) Mac'lerde Rosetta olmadan native çalıştırır. Rosetta çeviri katmanı olmadığı için daha hızlı açılır ve çalışır. Java gömülü gelir; ayrıca bir şey kurmaya gerek yoktur ve .udf dosyalarına çift tıklayarak açabilirsiniz.

💻 Intel Mac'iniz mi var? Aşağıdaki tüm mimari-bağımsız iyileştirmeler (keskin metin, modern ikonlar, Mac kısayolları, native pencereler, e-imza, PDF Türkçe harf) Intel'de de geçerli. Kurulum komutu için bkz. Intel işlemcili Mac'ler için.

Modern Material ikonlar + Java 11 HiDPI ile Retina'da keskin metin ve arayüz.

⚠️ Bu depo UYAP Doküman Editörü'nün kaynak kodunu içermez. Tamamen bağımsız, gayriresmî bir Mac yamasıdır: hiçbir kamu kurumu tarafından geliştirilmemiş/onaylanmamıştır. Burada bulunan yalnızca yama ve build betikleridir; resmî UDE paketi build sırasında uyap.gov.tr'den siz indirir ve yamayı uygulamanın üstüne siz çalıştırırsınız. "Olduğu gibi" sunulur.

✅ E-imza çalışıyor: Akıllı kart okuyucu algılaması (5.4.17_4+) çözüldü — gömülü Java artık PCSC üzerinden kartı görüyor ve imzalama akışı baştan sona çalışıyor. Belge açma/düzenleme de sorunsuz.

🗂️ Native macOS dosya pencereleri: Aç / Kaydet / Farklı Kaydet artık eski görünümlü Java penceresi yerine macOS'un kendi dosya penceresini kullanır — Finder kenar çubuğu, iCloud Drive, son kullanılanlar ve .udf filtresiyle.

Aç/Kaydet pencereleri artık macOS'un native dosya seçicisi.

📦 Hazır (paketlenmiş) uygulama dağıtılmaz. İşgüzarlarla uğraşmak istemediğim için paketlenmiş hâlini dağıtmıyorum; uygulamayı kendiniz derleyip paketlersiniz. Bu sayfada bir "Releases" / hazır indirme bağlantısı bulmazsınız. Aşağıdaki adımlar derlemeyi olabildiğince kolaylaştırır — komutları kopyala-yapıştır ile çalıştırmanız yeterli.

Programcı olmanıza gerek yok. Terminal uygulamasını açın (klavyede Command (⌘) + Boşluk'a basıp açılan kutuya Terminal yazın ve Enter'a basın), ardından aşağıdaki tek satırı kopyalayıp yapıştırın ve Enter'a basın:

arch -arm64 bash -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/saidsurucu/ude-mac-arm64/main/kur.sh)"

Hepsi bu kadar. Manuel indirme, klasöre girme, Java kurma gibi adımlar yok. Bu komut gerisini sizin için yapar:

• Gerekiyorsa geliştirici araçlarını (Xcode komut satırı araçları) kurar — bir pencere açılırsa yalnızca **"Yükle"**ye basıp bitmesini bekleyin, betik kendiliğinden devam eder.
• Kaynak kodu ~/ude-mac-arm64 klasörüne indirir (zaten varsa en güncel sürüme günceller).
• Gereken Java sürümlerini otomatik indirir.
• Uygulamayı modern ikonlarla derler + imzalar ve doğrudan /Applications klasörüne kurar.

İlk derleme internet hızınıza göre birkaç dakika sürebilir.

Bittiğinde uygulama Launchpad ve Applications klasöründe hazırdır; çift tıklayarak ya da .udf dosyalarına çift tıklayarak açabilirsiniz. (Kendiniz derleyip imzaladığınız için macOS "geliştirici doğrulanamadı" uyarısı çıkmaz; xattr ile uğraşmanıza gerek yoktur.)

Yeni Editör sürümü çıktığında yukarıdaki tek satırı yeniden çalıştırmanız yeterli. En güncel sürüm otomatik inecek ve yamalanacak.

Mac'iniz Intel (x86_64) işlemcili ise — yani Apple Silicon (M1/M2/M3/M4) değilse — aynı kurulumu şu tek satırla yapın (Apple Silicon'dakinin aksine arch -arm64 yoktur; Intel zaten yalnız x86_64'tür):

bash -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/saidsurucu/ude-mac-arm64/main/kur.sh)"

Mimarinizden emin değil misiniz? Sol üstteki Apple () menüsü → Bu Mac Hakkında'ya bakın: "Apple M…" yazıyorsa üstteki Apple Silicon komutunu, "Intel" yazıyorsa bu komutu kullanın. (Betik mimariyi kendisi de algılar; yanlış komutu çalıştırırsanız sizi uyarır.)

Intel'de resmî UDE paketi zaten x86_64 olduğu için burada kazanç "Rosetta'sız native hız" değildir; kazanç şunlardır: Java 11 ile Retina'da keskin metin, modern Material ikonlar, Mac klavye kısayolları, native macOS Aç/Kaydet pencereleri, trackpad / ⌘ ile yakınlaştırma, e-imza (akıllı kart) düzeltmesi, panodan görsel yapıştırma, macOS dikte düzeltmesi ve PDF dışa aktarımında Türkçe harfler. Yani mimariye bağlı olmayan tüm iyileştirmeler Intel'de de geçerlidir.

Akıllı kart / e-imza sürücünüzün de Mac'inizin mimarisine uygun sürümünün kurulu olması gerekir. TÜBİTAK BİLGEM AKİS — Destek/İndirme sayfasından (https://akiskart.bilgem.tubitak.gov.tr/destek/):

• Apple Silicon (M1/M2/M3/M4): "Mac OS Arm (Apple Silicon)" başlığı altındaki güncel paketi indirin (ör. Akia_macos_arm_6_8_9.pkg).
• Intel: "Mac OS Intel" başlığı altındaki paketi indirin.

İndirilen .pkg'a çift tıklayıp kurulumu tamamlayın (yönetici şifresi ister). Mac'inizin mimarisine uymayan paketi seçmeyin.

Bu derlemede kısayollar Mac'e uyarlanmıştır (kalın ⌘B, kaydet ⌘S, hizalama ⌘L/E/R/J, yazı boyutu ⌘⇧./⌘⇧, …). Tam liste için bkz. KISAYOLLAR.md.

Yukarıdaki adımlar derlemek için yeterlidir. Bu bölüm, dönüşümün neyi nasıl çözdüğünü ve tek tek build hedeflerini açıklar.

Build, çalıştığı Mac'in mimarisini uname -m ile otomatik algılar (Apple Silicon=arm64, Intel=x86_64) ve gömülecek Java ile launcher'ı o mimari için üretir. Aşağıdaki çözümler arm64'ün özgün gerekçesiyle anlatılır; 2, 3, 6, 7, 8, 9, 11 maddeleri mimariden bağımsızdır ve Intel'de de aynen geçerlidir. Madde 4 (sqlite) arm64'te zorunluydu (3.7.2'nin arm64 native'i yoktu); Intel'de 3.7.2 zaten x86_64 native içerir ama tek tip build için 3.46.x'e geçiş orada da uygulanır (jar hem Mac/aarch64 hem Mac/x86_64 dylib taşır).

Resmî paket x86_64. Native arm64 için:

1. Launcher → jpackage ile arm64 Java 11 runtime gömülü, gerçek native launcher üretilir. Kullanıcı Java kurmaz; macOS çift-tık (dosya açma) çalışır.

2. Retina/keskin metin → arm64 Java 8 Swing'i Retina'da bulanık render ediyordu. Java 11 (JEP 263 otomatik HiDPI) ile metin keskin. UDE'nin Java 8 bytecode'u Java 11'de çalışır (WebLaF illegal-access uyarıyla geçer).

3. eawt-shim → UDE'nin kullandığı eski com.apple.eawt API'si Java 11'de kaldırılmış. scripts/eawt-shim ile bu sınıflar --patch-module java.desktop üzerinden sağlanır; dosya açma, Java 11'in native dispatcher'ına reflection ile köprülenir → çift-tık korunur.

4. sqlite-jdbc 3.7.2 (arm64 native'i yok) → 3.46.x ile değiştirilir.

5. JNA → uygulama JNA'yı hiç çağırmıyor (bytecode taramasıyla doğrulandı), dokunulmaz.

6. Modern ikonlar (ICONS=1) → UDE'nin ~324 toolbar/aksiyon ikonu modern Material setiyle değiştirilir ve Retina-keskin yapılır. UDE ikonları düz ImageIcon olarak yüklenip HiDPI-farkında olmadığından, yükleyici (Utils.b) Javassist ile BaseMultiResolutionImage'a (1x + @2x) köprülenir. Override görseller scripts/icons/overrides, yama scripts/icons/IconLoaderPatch.java. Yayınlanan sürümler bu modu açık derlenir.

7. E-imza (5.4.17_4+) → JDK'nın javax.smartcardio + sun.security.pkcs11 API'leriyle çalışır (JNA değil). Gömülü Java'nın javax.smartcardio katmanı macOS'ta PCSC native kütüphanesini varsayılan yolda bulamadığından kart okuyucu görünmüyordu. Çözüm -Dsun.security.smartcardio.library=/System/Library/Frameworks/PCSC.framework/Versions/A/PCSC ile bu yolu vermek; ancak jpackage'ın .cfg java-option'ları çift-tıkla açılan launcher'da bu JVM'e ulaşmıyordu (kullanıcı lsof ile doğruladı: framework yüklenmiyordu). Bu yüzden parametre, JVM'in her zaman okuduğu JAVA_TOOL_OPTIONS ortam değişkenine, .app'in Info.plist'indeki LSEnvironment (Launch Services) anahtarıyla gömülür → çift-tık açılışta garanti uygulanır. (Versions/Current symlink yerine kanıtlanmış Versions/A yolu kullanılır.)

8. Trackpad ile yakınlaştırma → UDE'de zoom yalnızca durum çubuğundaki kaydırıcıyla yapılabiliyordu; trackpad jesti yoktu. scripts/macos-zoom javaagent'ı ⌘ + iki parmak kaydırma jestini bu kaydırıcıya bağlar: Cmd basılıyken gelen MouseWheelEvent yakalanıp yutulur (belge kaymaz) ve uygulamanın zoom kaydırıcısı sürülür → belge büyür/küçülür. Gerçek iki-parmak pinch jesti modern Java'ya iletilmediğinden ⌘ tuşu gerekir; ⌘'süz kaydırma belgeyi normal kaydırır. Olayı yutabilmek için sistem EventQueue'su ilk odak olayında devralınır (premain'de erken devralma WebLaF tarafından baypas edilir). Ayrıca ⌘+ / ⌘− klavye kısayolları da aynı kaydırıcıyı sürer (bir KeyEventDispatcher ile); macOS'un standart yakınlaştır/uzaklaştır tuşları beklendiği gibi çalışır.

9. Standart Mac kısayolları → UDE'nin editörü Windows kökenli; kısayollar Ctrl tabanlı ve bir kısmı alışılmadık tuşlarda (kalın Ctrl+K, italik Ctrl+T, altı çizili Ctrl+Shift+A, bul Ctrl+B). Üstelik macOS, metin bileşenlerine yerleşik Emacs imleç bağlamaları ekler (Ctrl+A satır başı, Ctrl+B harf geri, Ctrl+N/P/O/F, Ctrl+V sayfa aşağı…) ve bunlar uygulamanın komutlarından önce çalışır → sentetik bir Ctrl+A "tümünü seç" değil "satır başı" yapar. scripts/macos-textkeys'teki MacShortcutRemap (bir KeyEventDispatcher) bu yüzden üç katmanlı çalışır:

   • Menü-etiketi: Menüde karşılığı olan komutlar için odaktaki pencerenin menü ağacında etiketle eşleşen etkin JMenuItem bulunup doClick() edilir. Bu, uygulamanın gerçek eylemini (zengin-metin yapıştırma vb.) çağırır ve odak bileşenini kullanmadığından Emacs gölgesini tamamen baypas eder. (Menü öğelerinin hızlandırıcısı yoktur; eşleme etiketledir.)
   • Metin API'si: Seç/kopyala/kes/yapıştır için yedek olarak doğrudan JTextComponent.
   • Sentetik Ctrl: Menüde olmayan biçimlendirme (kalın/italik/altı çizili) için odaktaki bileşene sentetik Ctrl gönderilir (uygulama bu tuşları Emacs'in üzerine ezdiğinden çalışır).

   Eşlemeler: ⌘B/⌘I/⌘U→kalın/italik/altı çizili, ⌘C/⌘V/⌘X/⌘A→kopyala/yapıştır/kes/tümünü seç, ⌘Z/⌘⇧Z→geri/ileri al, ⌘N/⌘O/⌘S/⌘⇧S→yeni/aç/kaydet/farklı kaydet, ⌘P/⌘⇧P→yazdır/önizleme, ⌘F→bul, ⌘T→yazı özellikleri. Mevcut Ctrl kısayolları aynen çalışır; ⌘Q/⌘W/⌘H/⌘M gibi gerçek macOS kısayollarına dokunulmaz.

10. Modern düz görünüm (SKIN=1, varsayılan açık) → Menüler, paneller, şerit ve durum çubuğu degradesiz nötr renklere geçer; arayüz yazı tipi modernleşir; belge çevresindeki eski turkuaz arka plan nötr griye düzeltilir. Şerit düzeni ve belge içeriği değişmez. Ek olarak:

    • Koyu mod: Mac'iniz koyu görünümdeyse UDE de koyu temayla açılır (belge sayfası okunabilirlik için beyaz kalır). Görünümü değiştirdikten sonra uygulamayı yeniden başlatmanız yeterlidir.
    • Bütünleşik başlık çubuğu: Çifte başlık kalkar; şerit, modern Mac uygulamalarındaki gibi pencerenin tepesiyle kaynaşır. Durum çubuğundaki bellek göstergesi kaldırılır.
    • Sade şerit: "Pano/Font/Paragraf" grup kutuları ve eski kırmızı küre logosu yerine sade gruplar ve düz grafit UDE simgesi kullanılır.
    • Görünüm açılışta garanti kurulur; UDE'nin tema ayarındaki "standart tema" seçeneğinin tercihi silmesinden etkilenmez. Kapatmak için SKIN=0 make all.

11. Panodan görsel yapıştırma → Panoda bir görsel varken (ekran görüntüsü, tarayıcıdan "görseli kopyala") Yapıştır/⌘V macOS'ta hiçbir şey yapmıyordu: macOS Java'sı pano görselini Retina'ya özel MultiResolutionCachedImage tipiyle verir, UDE'nin imaj yapıştırma dalı ise instanceof BufferedImage denetiminde bu tipi tanımayıp dalı sessizce atlar (Windows/Linux'ta tip zaten BufferedImage olduğundan sorun görülmez). scripts/macos-pasteimage build yaması pano görselini güvenli biçimde dönüştürür (Retina'da en yüksek çözünürlüklü varyant), yapıştırma anındaki yıkıcı sayfaya-sığdırma küçültmesini kaldırır (görünen boyut değişmez, tam çözünürlük gömülür) ve görüntü çizimine bicubic interpolasyon ekler → ekranda/PDF'te keskin. Metin önceliği korunur: panoda metin de varsa eskisi gibi metin yapışır. Varsayılan açıktır (PASTEIMG=0 ile kapatılır).

12. Fare ile imaj boyutlandırma → Belgedeki bir imaja tıkladığınızda köşelerde dört tutamaç belirir; Word'deki gibi bir köşeyi sürükleyerek oran korumalı yeniden boyutlandırabilirsiniz. Sürükleme sırasında kesik çizgili önizleme gösterilir; fare bırakıldığında görsel yeni boyutuna oturur. Yeni boyut belgeye yazılır ve UYAP'ın resmî editöründe de aynı şekilde görünür. Tek geri alma adımıyla (⌘Z) sıfırlanır. Varsayılan açıktır (IMGRESIZE=0 ile kapatılır).

13. macOS dikte düzeltmesi → Resmî pakette dikte konuşurken yazıyor ama dikte kapanınca yazılan metin kayboluyor, ardından uygulama donup zorla kapatma gerektiriyordu (yeniden açılışta "düz metin olarak kurtar" uyarısı). Kök neden: Java, dikteyle gelen metni tuş basımı gibi işlerken editörün kelime denetimi geçici imleç tipine takılıp çöküyordu. Bu derlemede metin bileşenlerine eklenen küçük bir dinleyiciyle dikte metni editörün normal yazma yolundan işlenir; dikte edilen metin kalıcıdır, donma olmaz. Şapkalı harfler (^+a → â) ve emoji seçici (⌃⌘Space) etkilenmez.

Not: macOS codesign, .app adındaki Türkçe karakterlerle imzayı bozuyor; bu yüzden executable ASCII (UyapDokumanEditoru) tutulur, görünen ad sonradan Türkçe yapılır.

• macOS Mac (Apple Silicon veya Intel — mimari uname -m ile otomatik algılanır)
• Java 11 (gömülecek runtime, Mac'inizin mimarisi için) — yoksa make jdk Azul Zulu 11'i kurar
• jpackage'lı 17+ JDK (jpackage + shim derlemesi) — yoksa make jpackage-jdk Azul Zulu 21'i kurar
• curl, unzip, zip, codesign, plutil (macOS'ta hazır gelir)

Build, host mimarisi için derler: Apple Silicon'da arm64, Intel'de x86_64 (çapraz derleme yapılmaz; gömülecek Java ve jpackage host mimarisiyle eşleşir).

make jdk           # gömülecek Java 11 yoksa kur (host mimarisi)
make jpackage-jdk  # jpackage'lı 17+ JDK yoksa kur
make all           # build/Uyap Doküman Editörü.app üret
ICONS=1 make all            # + modern Material/Retina ikonlar + modern düz görünüm (yayın sürümleri böyle; SKIN varsayılan açık)
SKIN=0 ICONS=1 make all     # modern düz görünümü kapat (eski turkuaz arka plan döner)

make help        # tüm hedefler
make check-deps  # araç + Java 11 (host mimarisi) + jpackage denetimi
make download    # paketi indir + kaynağı aç
make deps        # sqlite-jdbc indir + host mimarisi dylib doğrula
make shim        # eawt-shim derle (Java 11 com.apple.eawt yerine)
make patch       # editor-app.jar yamala (sqlite swap + eawt çıkar)
make package     # jpackage ile .app üret (Java 11 + shim, .udf ilişkilendirmeli)
make sign        # ad-hoc codesign
make clean / distclean

make distclean
UDE_URL="https://rayp.adalet.gov.tr/.../yeni-paket.zip" make all

Uyarı: İleride paket yapısı (jar/sqlite sürümü) değişirse betiklerin güncellenmesi gerekebilir.

.github/workflows/release.yml (elle tetiklenir): macOS arm64 runner'da make all çalıştırır ve .app'i imzayı bozmadan zip'ler. Sürüm, UDE sürümünden türetilir: <ude_surumu>_<N> (ör. 5.4.17_1). Bu yalnızca derlemenin doğrulanması/kişisel kullanım içindir; bu depo hazır paket dağıtmaz (bkz. en üstteki not).

Not: CI yalnızca arm64 runner kullanır; Intel (x86_64) build'i yerelde bir Intel Mac'te (bash kur.sh veya make all) üretilir. İstenirse macos-13 Intel runner ile ayrı bir CI işi eklenebilir.

Bu çalışmaya ilham veren ve sorunun çözüm yolunu ortaya koyan tosbaha kullanıcısına (tosbaha/uyap-arm) teşekkürler.

Bu depodaki paketleme betikleri, yamalar ve belgeler MIT Lisansı ile sunulur. Uyap Doküman Editörü'nün kendisi UYAP / T.C. Adalet Bakanlığı'na ait olup bu lisansın kapsamı dışındadır; ilgili kullanım koşullarına tabidir.