Verzorgende werkfuncties landen op kaal greenfield in plaats van bij de wijken

[jipclaassens]

De verzorgende werksubsectoren (detailhandel, overige consumentendiensten, overheid en kwartaire diensten) landen vrijwel volledig buiten de bestaande stad. Gemeten in zichtjaar 2040, WLO_hoog BAU, wonen en werken op NVM: 87 tot 95 procent van hun nieuw toegewezen banen komt op cellen zonder enige werkgelegenheid terecht, 14 tot 32 procent binnen bestaand bebouwd gebied, en 44 tot 59 procent van de gekozen greenfieldcellen ligt niet eens binnen 250 meter van bestaand of nieuw woongebied. Een kapper of een school op kaal weiland is niet realistisch, en provinciale verordeningen staan detailhandel buiten de bebouwde kom doorgaans niet toe.

De oorzaak zit niet in de voorkeuren maar in het speelveld. De geschiktheid van deze subsectoren trekt juist naar woongebied (gewicht op het woonaandeel in de cel: detailhandel +1,04, overige consumentendiensten +0,69, overheid en kwartaire diensten +1,36), maar binnen de kom is per subsector maar 1 op 95 van het beschikbare areaal te vinden, en van de 2.140.279 cellen met werkgelegenheid binnen bebouwd gebied komt maar 1,2 tot 1,4 procent door de zeef. De dichtheidsdrempel speelt daarin een structurele rol, zie #709. Wat overblijft is de rand, en het model kiest daar wel vaker bij woongebied dan willekeur (25 tot 38 procent tegen een baseline van 10,5), maar het merendeel ligt los in het buitengebied.

Gebouwd, naar het patroon van de kantoorvoorrang uit #668: een voorrangstrede achter ModelParameters/Werken/VerzorgendVolgtWoongebied, met VerzorgendWoongebiedStraal (250 meter). Cellen binnen bestaand bebouwd gebied of binnen de schijf rond bestaand woongebied gaan voor de drie subsectoren boven alles daarbuiten; kaal buitengebied is alleen nog overloop. De as staat als hoogste combine-as in een eigen tredetabel (VariantParameters/Tredes/Werken.dms, container Detailhandel; de andere twee subsectoren zijn aliassen), met de bronlaag in Templates/VariantData_T/Trede.dms. Bewust een trede en geen zeef: de claim blijft altijd realiseerbaar.

Gemeten in een A/B op een bevroren kopie waarin alleen deze schakelaar verschilt (zichtjaar 2040, wonen en werken op NVM):

gekozen greenfieldcellen zonder woongebied binnen 250 m	trede uit	trede aan
Detailhandel	17.489 (59%)	10.763 (37%)
Overige consumentendiensten	13.689 (53%)	6.247 (23%)
Overheid en kwartaire diensten	44.062 (44%)	18.907 (18%)

Het aandeel gekozen greenfield binnen 250 meter van bestaand woongebied stijgt spiegelbeeldig naar 54, 68 en 74 procent, en de banen binnen bebouwd gebied stijgen 6 tot 19 procent. Het totale greenfieldvolume blijft vrijwel gelijk: binnen de kom is vrijwel niets extra beschikbaar, dus de trede verplaatst de uitleg van kaal weiland naar de wijkrand.

Wat er open staat:

• de woonschijf is verankerd op het woongebied van het basisjaar, want de tredes zijn variantstatisch; wijken die het model in latere zichtjaren bouwt, trekken dus nog geen voorzieningen aan. Dat vraagt zichtjaarafhankelijke tredes, hetzelfde structurele punt als de uitfasering van de plancapaciteit in de tredes
• de woonschijf-as staat boven de plancapaciteits-as, dus een hard plan op kaal weiland wordt achtergesteld bij ongepland weiland naast de wijk; dat volgt de verordening-logica maar is een expliciete keuze
• de straal van 250 meter is een aanname en moet een bestaande afstandsmatrix zijn
• een verordening-harde stand (zeef in plaats van trede) kan als tweede stand van de schakelaar worden toegevoegd; die vergt dan wel eerst het herstel van de binnenstedelijke beschikbaarheid, zie De dichtheidsdrempel voor werken laat greenfield gratis door en belast alleen bestaand werkgebied #709
• de zichtjaren na 2040 en de volledige sectorlijst zijn niet gemeten

Voortgekomen uit de doorlichting van #668; de meetopzet staat daar.

[jipclaassens]

twee addtionale opties:

• als er wonen in de stad komt vervangt dat alels wat er staat. maar als wat er stond een klein beetje verzorgend werken is. zullen we dat dan niet gewoon laten staan? hoofd functie van de cel wordt wel wonen, maar onderliggend blijven er wat banen staan.
• in een OP veronderstellen dat er een kleine fractie detailhandel/ov consumenten diensten in zitten. in elke woonwijk zit immers een albert heijn. dit verlaagt de rest calim voor die sectoren weer.

[jipclaassens]

Beide extra opties uit mijn comment hierboven zijn gebouwd en staan aan, elk op een eigen schakelaar. Gecommit als 38543bd. De aanleiding om ze samen te nemen is dat ze op hetzelfde punt aangrijpen: verzorgend werken hoort bij wonen, terwijl het model het als zelfstandige sector om grond laat concurreren.

Wonen sloopt de buurtvoorziening, en dat is meetbaar

Templates/Allocatie_T.dms regel 78 zet alle werkgelegenheid in een cel op nul zodra wonen die cel wint. Elke woningbouwlocatie sloopt dus de voorzieningen die er stonden, dat groeit rechtstreeks door in de restclaim van juist de drie verzorgende subsectoren, en die claim kan daarna alleen nog naar greenfield. Dat is de motor onder dit issue.

Dat het een artefact is en geen modelkeuze blijkt uit de basisjaarstand zelf: die zit vol cellen met woningen en banen tegelijk. De menging is dus prima representeerbaar, alleen het moment van herallocatie vernietigt haar.

Gemeten in iteratie 0 van het wonenblok, Y2040 BAU, detailhandel: de stand gaat van 770.256 banen naar 762.485, dus 7.771 banen weg in een enkele iteratie. Dat is één subsector, één iteratie van vijf, en één zichtjaar.

Wat er nu staat

ModelParameters/Werken/VerzorgendBlijftBijWoningbouw laat de verzorgende stand staan waar wonen de cel wint, inclusief de bijbehorende pandvoetafdruk, want banen zonder voetafdruk zouden de vierkante meters per baan en daarmee de verharding vervuilen. Niet-verzorgend werken wordt wel gewoon gesloopt: een fabriek verdwijnt wel als er een wijk komt. Andere sectoren die de cel overnemen, zoals waterberging of natuur, slopen ook door; daar verandert het landgebruik echt.

ModelParameters/Werken/VerzorgendInWoonOP laat een woonontwikkelpakket zelf verzorgende werkgelegenheid meebrengen, ter hoogte van de woningdichtheid van het pakket maal de waargenomen verhouding banen per woning. Die verhouding is niet verzonnen maar gemeten op de basisjaarstand, in BaseData/StartState/VerzorgendBijWonen: op woongebiedcellen staan 6.966.258 woningen met daarop 180.036 banen detailhandel, 502.250 overige consumentendiensten en 804.207 overheid en kwartaire diensten, oftewel 0,0258, 0,0721 en 0,1154 baan per woning, samen 0,213. VerzorgendInWoonOP_Factor is de knop om dat te temperen.

De twee werken samen: de pakketbezetting is een ondergrens naast wat er al stond, niet een vervanging ervan. Deze meegebrachte banen krijgen bewust geen eigen pandvoetafdruk, want ze zitten in de plint van het pakket en dus al in de gebouwvoetafdruk die het OP oplegt.

Welke subsectoren verzorgend zijn staat nu als data in Classifications/Actor/Jobs6/IsVerzorgend, met een IntegrityCheck die de vlag aan de namen bindt. Tot nu toe zat die indeling alleen impliciet in de containeraliassen van de tredetabel, en een herordening van de subsectorlijst zou stil iets anders zijn gaan betekenen.

Gemeten in dezelfde iteratie 0 komt detailhandel met beide maatregelen aan op 779.160 banen tegen 770.256 vooraf, en krijgen 144.259 cellen een pakketbezetting.

Gemeten effect

A/B op Y2040, WLO_hoog BAU, gemeten na het volledige wonenblok op NVM, met beide schakelaars uit en aan. Alle getallen zijn banen.

	claim	stand begin	na wonen, uit	na wonen, aan
Detailhandel	831.167	770.256	755.133	792.913
Overige consumentendiensten	1.381.822	1.257.206	1.236.829	1.319.397
Overheid en kwartaire diensten	2.992.331	2.575.325	2.474.901	2.674.913

Met de schakelaars uit sloopt wonen in dit ene zichtjaar 135.924 verzorgende banen. De restclaim van de drie subsectoren samen loopt daardoor op van 602.533 naar 738.457, oftewel 22,6 procent, en precies die extra claim moet daarna ergens landen.

Met beide schakelaars aan valt dat weg en komt er pakketbezetting bij. De twee zijn uit deze ene meting te scheiden, want met behoud aan wordt er niets meer gesloopt en is de stand na wonen dus gelijk aan de stand aan het begin; alles daarboven is de pakketbezetting. Dat geeft 22.657, 62.191 en 99.588 banen, samen 184.436. Behoud en pakketbezetting samen brengen de restclaim na het wonenblok van 738.457 naar 418.097, een daling van 43,4 procent.

Geen overrealisatie, en dat was de toets die eerst moest. De pakketbezetting gebruikt 37,2 procent van de ruimte tot de claim bij detailhandel, 49,9 procent bij overige consumentendiensten en 23,9 procent bij overheid en kwartaire diensten. Alle drie blijven eronder, dus VerzorgendInWoonOP_Factor kan op 1 blijven.

Interne controle: de drie bijdragen verhouden zich als 1 staat tot 2,74 staat tot 4,40, tegen 1 staat tot 2,79 staat tot 4,47 voor de gemeten banen per woning. Het kleine verschil komt van de ondergrens tegen de bestaande stand.

Wat hiermee nog niet is aangetoond: waar werken vervolgens landt. Daarvoor moet het werkenblok mee, en dat is niet gedraaid. De richting is wel eenduidig, want er is 43 procent minder restclaim te plaatsen, en juist die restclaim ging volgens de meting in het openingsbericht voor 87 tot 95 procent naar cellen zonder werkgelegenheid.

Wat hierna nog open staat

• het werkenblok meenemen in de A/B, om te zien hoeveel het greenfieldaandeel van de nieuw toegewezen banen daalt
• de pakketbezetting geldt op elke cel die wonen wint, ook bij herontwikkeling van bestaand woongebied, en niet alleen bij netto nieuwe woningen. Binnen een cel voorkomt de ondergrens dubbeltelling, maar een wijk waarvan de winkels op een buurcel staan kan over cellen heen wel dubbel geteld worden
• de zichtjaarafhankelijke woonschijf uit het openingsbericht staat nog open; met de pakketbezetting erbij is die minder urgent, want de wijk brengt zijn voorzieningen nu zelf mee