uz++ — O'zbek Dasturlash Tili

Ona tilingizda yozing. C++23 tezligida ishlating.

---

uz++ nima?

uz++ — barcha kalit so'zlari va standart kutubxonasi O'zbek tilida yoziladigan, C++23 ga transpile qilinuvchi til. Siz toza O'zbekcha sintaksisda yozasiz — kompilyator uni C++23 ga aylantirib g++ orqali mahalliy binary yig'adi. Hech qanday ish vaqti ortiqchaligi yo'q.

ulash "uzpp_runtime.hpp"

butun asosiy() {
    yozish << "Salom, Dunyo!" << qator_oxiri;
    qaytarish 0;
}

Tezkor o'rnatish

Platforma	Bir-qatorli o'rnatish
🪟 Windows	uzpp-setup.exe ni yuklab oling va ishga tushiring (~150 MB, MinGW GCC 15.2 ichida)
🐧 Linux	curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/timetolivechk-spec/uzpp/main/installer/unix/install.sh | bash
🍎 macOS	(yuqoridagi install.sh macOS-da ham ishlaydi)
🧩 VS Code	Extensions oynasidan uzpp.uzpp ni o'rnating — u kompilyatorni avtomatik yuklaydi

Birinchi dasturgacha 2 daqiqa: o'rnating → VS Code da .uzpp fayl yarating → F5.

Birinchi dasturingiz

PowerShell yoki Bash da:

mkdir uzpp-test && cd uzpp-test

salom.uzpp faylini yarating:

ulash "uzpp_runtime.hpp"

butun asosiy() {
    yozish << "Salom, Dunyo!" << qator_oxiri;
    qaytarish 0;
}

Ishga tushiring:

uzpp ishga-tushirish salom.uzpp

Faqat yig'ish (binary yaratish, ishga tushirmaslik):

uzpp qurish salom.uzpp        # build/salom.exe

Hosil qilingan C++ kodni ko'rish (debug uchun foydali):

uzpp transpile salom.uzpp --show-cpp

Misollar

1. Lambda va yopiq o'zgaruvchilar (C++ "closures"):

butun asosiy() {
    butun asos = 10;
    o'zgaruvchan qoshuvchi = [asos](butun x) -> butun {
        qaytarish x + asos;
    };
    yozish << qoshuvchi(5) << qator_oxiri;  // 15
    qaytarish 0;
}

2. Xavfsiz xatolik boshqaruvi (Result / std::expected analogi):

uzpp::Natija<haqiqiy> xavfsiz_bo'lish(haqiqiy a, haqiqiy b) {
    agar (b == 0.0)
        qaytarish uzpp::Natija<haqiqiy>::xato("Nolga bo'lish mumkin emas");
    qaytarish uzpp::Natija<haqiqiy>::muvaffaqiyat(a / b);
}

butun asosiy() {
    o'zgaruvchan r = xavfsiz_bo'lish(10.0, 0.0);
    agar (!r.yaroqliMi())
        yozish << "Xato: " << r.xatoMazmun() << qator_oxiri;
    qaytarish 0;
}

3. Patternlarni moslashtirish (C++23 if/switch with init):

butun asosiy() {
    butun x = 5;
    moslash (x) {
        holat 0: yozish << "nol"; to'xtatish;
        holat 1: yozish << "bir"; to'xtatish;
        boshqa:  yozish << "boshqa son";
    }
    qaytarish 0;
}

Yana 15 ta misol — misollar/ papkasida.

Standart kutubxona

stdlib/ ichida 30+ modul. Ulardan 5 tasi self-hosted — uz++ tilida yozilgan:

• matn — matn manipulyatsiyasi (std::string ustida, UTF-8 yordamchilari bilan)
• xatoliklar — Rust uslubidagi xatolik turlari
• vaqt — vaqt/sana, <chrono> wrapper
• matematika — trig, statistika, vektor, matritsa
• sinov — unit test framework
• jurnal — logging (DEBUG/INFO/WARN/ERROR)

Qolganlari hozircha qo'lda yozilgan C++ — to'liq ro'yxat va statuslari: docs/stdlib-status.md.

VS Code kengaytmasi

Marketplace uzpp.uzpp ni o'rnating — quyidagi imkoniyatlar avtomatik faollashadi:

• Sintaksis highlight, sinf a'zolarini ajratib ko'rsatish (LSP semantic tokens)
• o'zgaruvchan x = ... uchun inlay hints (xulosalangan tur)
• Diagnostikalar (autocomplete, hover, go-to-definition, rename)
• F5 — fayl ishga tushiriladi, Ctrl+F5 — faqat yig'ish

Welcome ekranidagi "Hammasini o'rnatish" tugmasi uzpp-setup.exe ni avtomatik yuklab o'rnatadi (Windows) yoki install.sh ni ishga tushiradi (Linux/macOS).

Manba koddan qurish

git clone https://github.com/timetolivechk-spec/uzpp && cd uzpp
cmake -G Ninja -DCMAKE_BUILD_TYPE=Release -B build
cmake --build build
./build/uzpp ishga-tushirish misollar/01_salom_dunyo.uzpp

Talablar: g++ ≥ 13 (C++23 uchun), cmake ≥ 3.20, ninja.

Hujjatlar

• docs/getting-started.md — qadamma-qadam darslik
• docs/stdlib-status.md — har bir stdlib modulning holati
• CHANGELOG.md — versiyalararo o'zgarishlar
• CONTRIBUTING.md — loyihaga hissa qo'shish

Litsenziya

MIT — LICENSE ga qarang.