Ogonek 64

Pikselowy krój pisma w siatce 8×12 z pełnym zestawem polskich znaków — czyli to, czego oryginał nigdy nie miał. Do tego komplet GF Latin Core (319 znaków): akcenty francuskie, niemieckie, czeskie, węgierskie, skandynawskie, waluty i interpunkcja. Cztery odmiany, licencja SIL OFL 1.1, budowa z czytelnego źródła tekstowego.

✅ Przechodzi QA Google Fonts bez zarzutu — fontbakery check-googlefonts: 0 FAIL na 455 kontrolach dla każdej z trzech rodzin.

Odmiany

plik	rodzina	styl	do czego
Ogonek64Mono-Regular.ttf	Ogonek 64 Mono	Regular	terminal, kod, wszystko o stałej szerokości
Ogonek64Mono-Bold.ttf	Ogonek 64 Mono	Bold	pogrubienie w tej samej rodzinie, więc terminal użyje go sam
Ogonek64Sans-Regular.ttf	Ogonek 64 Sans	Regular	teksty ciągłe — szerokość liczona per litera
Ogonek64CRT-Regular.ttf	Ogonek 64 CRT	Regular	linie wygaszenia i poświata kineskopu

Każda odmiana ma 321 znaków: pełne ASCII 0x20–0x7E, 18 polskich diakrytów, komplet GF Latin Core (akcenty europejskie, Æ Ø Þ Ð Œ ß, waluty € ¢ ¥, symbole © ® ™ × ÷), 14 akcentów składających o zerowej szerokości, polską interpunkcję („ ” ‚ ’ – — …) oraz znaki z oryginalnego zestawu (£ ↑ ←).

Polskie znaki

Ą Ć Ę Ł Ń Ó Ś Ź Ż ą ć ę ł ń ó ś ź ż — zaprojektowane od nowa, bo w pierwowzorze nie istnieją. Cztery decyzje, które warto znać:

• Akcent ma DWA własne wiersze i piksel odstępu od litery. Bez odstępu Ż czyta się jak Z z guzem; przy jednym wierszu ˆ ˇ ˘ ˚ ¨ ˜ ˝ zlewają się w tę samą plamkę. Cena: komórka 8×12 zamiast 8×8, czyli interlinia 1.5 em.
• Pozycja akcentu jest wyliczana z górnej krawędzi litery, nie wpisana na sztywno. Wielkie litery, wznoszące (d k l t) i x-height mają trzy różne wysokości — sztywny podział wywracał się na 13 znakach. Akcent nad i/j zastępuje kropkę.
• Ź i Ż różnią się GRUBOŚCIĄ, nie pozycją — kreska 2 px przesunięta w prawo kontra kropka 1 px na środku. Rozróżnianie samym przesunięciem o piksel nie działa; sprawdzone i odrzucone.
• Kreska w Ł/ł jest wyliczana z pozycji trzonu litery, nie wpisana na sztywno. Trzon L siedzi w kolumnach 1–2, a l w 3–4, więc sztywna kreska wyjeżdżałaby poza małą literę.

Skąd biorą się glify

Baza łacińska odwzorowuje krój znakowy domowego komputera 8-bitowego z 1982 roku. W repozytorium nie ma żadnej binarki ROM — źródłem jest sources/glify-*.txt, czytelny plik tekstowy, w którym # to zapalony piksel, a . zgaszony:

U+0104 LATIN CAPITAL LETTER A WITH OGONEK
........      <- wiersz akcentu (górny)
........      <- wiersz akcentu (dolny)
........      <- odstęp
...##...
..####..
.##..##.
.######.
.##..##.
.##..##.
.##..##.
.....##.      <- ogonek
....##..

Kształty liter nie podlegają prawu autorskiemu w USA (37 CFR § 202.1(e), Eltra Corp. v. Ringer, 4th Cir. 1978), a przy siatce 8×8 nie ma w nich miejsca na twórczy wybór — czytelna wielka litera alfabetu łacińskiego ma w tej rozdzielczości jedno sensowne rozwiązanie. Szczegóły i źródła: documentation/PRAWO.md.

Diakryty, interpunkcja polska i osiem znaków ASCII, których pierwowzór nie ma (\ ^ _ \ { | } ~`), są zaprojektowane w tym projekcie od zera.

Budowa

Wszystko jednym poleceniem — skrypt sam zakłada .venv i doinstalowuje zależności z requirements.txt, nie dotykając pakietów systemowych:

./build.sh

Wynik: fonts/ttf/*.ttf + fonts/webfonts/*.woff2, na koniec kontrola. Przełączniki: --skip-tests (bez kontroli), --no-venv (użyj python3 z PATH).

Poszczególne kroki, gdyby trzeba było uruchomić je osobno:

.venv/bin/python sources/zrob_glify.py   # glify pochodne -> sources/glify-{dodatki,pl}.txt
.venv/bin/python sources/glify_latin.py  # GF Latin Core -> sources/glify-latin.txt
.venv/bin/python sources/buduj.py        # -> fonts/ttf/*.ttf
.venv/bin/python sources/webfonts.py     # -> fonts/webfonts/*.woff2
.venv/bin/python tests/kontrola.py       # tabele + pokrycie Latin Core + rendery do build/

Układ katalogów

Zgodny z preferowaną strukturą Google Fonts: sources/ (źródła glifów i skrypty budujące) · fonts/ (gotowe binaria) · documentation/ (materiały i obrazki) · tests/ (kontrola) · AUTHORS.txt · CONTRIBUTORS.txt · OFL.txt · requirements.txt · build.sh. Katalog build/ jest efemeryczny (rendery kontrolne) i nie wchodzi do repozytorium.

QA profilem Google Fonts (katalog gf/ ma układ wymagany przez repozytorium google/fonts):

.venv/bin/pip install fontbakery shaperglot gftools glyphsets
.venv/bin/fontbakery check-googlefonts --succinct -l FAIL gf/ofl/ogonek64mono/*.ttf

🔴 Uruchamiaj QA na kopii poza drzewem projektu — inaczej kontrola has_license zobaczy nasz główny OFL.txt w katalogu wyżej i zgłosi „dwie licencje".

Instalacja

cp fonts/ttf/*.ttf ~/Library/Fonts/                 # macOS
cp fonts/ttf/*.ttf ~/.local/share/fonts/ && fc-cache -f   # Linux

Geometria

unitsPerEm 2048, 1 piksel = 256 jednostek

 wiersze 0,1  2560 .. 2048   akcent (dwa wiersze)         ascender  2560
 wiersz 2     2048 .. 1792   odstęp akcentu
 wiersze 3..9 1792 ..    0   korpus                       capHeight 1792
                              małe litery od wiersza 5    x-height  1280
 wiersz 10       0 ..  -256  descender: g j p q y
 wiersz 11    -256 ..  -512  dolny wiersz ogonka          descender  -512

Nazwy plików trzymają konwencję Google Fonts (Rodzina-Styl.ttf, bez spacji), fsType 0, OS/2 w wersji 4 z bitem USE_TYPO_METRICS, tabele gasp i prep (smart dropout), kontury zgodne z ruchem wskazówek zegara.

Piksele nie są zapisywane jako osobne prostokąty — najpierw scalane w poziome ciągi, potem w pionowe bloki, na końcu removeOverlaps (skia-pathops) zlepia je w jeden kontur na glif.

Licencja i autorstwo

Zrobił to SMOK — Arek Bronowicki. Nazwa siedzi w metadanych każdego pliku, w polach designer i manufacturer, więc widać ją w każdym menedżerze czcionek.

ℹ️ Pole copyright ma brzmienie narzucone przez Google Fonts — „Copyright 2026 The Ogonek 64 … Project Authors (adres repozytorium)". Ich kontrola font_copyright porównuje ten napis ze wzorem znak w znak i nie dopuszcza nazwy autora w tym miejscu; stąd autorstwo wskazują designer, manufacturer i AUTHORS.txt.

Font i skrypty: SIL Open Font License 1.1 — OFL.txt, bez Reserved Font Name.

Co to znaczy w praktyce:

• ✅ Używaj do czego chcesz — prywatnie, w firmie, komercyjnie, w grach, na stronach.
• ✅ Modyfikuj — dorysuj glify, zmień metryki, zrób własną odmianę.
• ✅ Rozpowszechniaj i wtapiaj w oprogramowanie, także płatne.
• ⚠️ Zostaw notę o autorstwie. OFL wymaga, żeby nota copyright i tekst licencji jechały razem z fontem — również w Twojej zmodyfikowanej wersji. To jedyny warunek, o który proszę, i jednocześnie jedyny, który licencja narzuca.
• ❌ Nie sprzedawaj samego fonta jako produktu.

Jeśli użyjesz go w czymś fajnym — daj znać, będzie mi miło. To prośba, nie paragraf.

Jak powstał — udział narzędzi AI

Mówię o tym wprost, bo lepiej wiedzieć, co się instaluje.

Font jest generowany kodem, nie rysowany w edytorze fontów. Kod (sources/*.py), skrypty kontroli i to README powstały z pomocą asystenta AI — Claude (Anthropic) — prowadzonego i weryfikowanego przeze mnie.

Podział jest taki:

• Baza łacińska to odwzorowanie kroju znakowego 8-bitowego komputera z 1982 roku, wyeksportowane jeden raz jako mapa pikseli i od tej chwili utrzymywane jako plik tekstowy w tym repozytorium. Nie jest niczyim rysunkiem — to siatka 8×8, w której czytelna litera ma jedno sensowne rozwiązanie (patrz documentation/PRAWO.md).
• Diakryty, interpunkcja i znaki GF Latin Core są składane deterministycznie: litera bazowa + akcent, wg reguł zapisanych w sources/zrob_glify.py i sources/glify_latin.py. Ten sam wsad zawsze daje ten sam wynik — dwa niezależne buildy różnią się wyłącznie datą w tabeli head.
• Decyzje kształtu podejmował i zatwierdzał człowiek, na renderach. To one zdecydowały o jakości, i żadnej nie da się wyprowadzić z reguły: dwa wiersze akcentu zamiast jednego, piksel odstępu między akcentem a literą, rozróżnianie Ź/Ż grubością zamiast pozycją, kreska Ł liczona z trzonu litery, akcent zastępujący kropkę nad i/j. Każda z nich wzięła się z obejrzenia wydruku i uznania, że poprzednia wersja jest nieczytelna — kontrole tabel przepuszczały obie.

Krótko: narzędzie pisało kod, człowiek decydował, jak font ma wyglądać, i to sprawdzał.

Zastrzeżenie

Projekt nieoficjalny, robiony z sympatii do sprzętu. Nie jest powiązany z właścicielem marki Commodore ani przez niego wspierany. Nazwy handlowe należą do swoich właścicieli i nie występują w nazwach fontów.