Mortaliteit agv groenveranderingen

Deze indicator schat de verandering in mortaliteit (sterftekans) van bewoners als gevolg van een toename of afname van groen in hun woonomgeving, op basis van veranderingen in de groenindex NDVI binnen 500 meter rond de woning.

Achtergrond en bron

Het RIVM heeft een literatuuronderzoek gedaan naar de mogelijkheden om gezondheidsvoordelen van groen te kwantificeren. Er is weinig kwantitatieve evidentie, maar één relatie is bruikbaar: de relatie tussen groen en mortaliteit.

De kans op overlijden neemt met circa 4% af wanneer de groenindex (NDVI) met 0,1 toeneemt binnen een zone van 500 meter van het woonadres.

Deze indicator maakt geen onderscheid naar type groen, kwaliteit, biodiversiteit, aantrekkelijkheid, veiligheid of toegankelijkheid. Het betreft een correlatie; een causaal verband is niet met zekerheid vastgesteld. Het is niettemin de enige indicator die een ruwe indicatie geeft van het effect van groen op gezondheid.

Waterlichamen en watervegetatie worden buiten beschouwing gelaten: de NDVI is daar 0 of negatief, terwijl water waarschijnlijk geen negatief mortaliteitseffect heeft. Het grootste effect is te verwachten wanneer bebouwd gebied of kale grond wordt omgezet in natuur.

Bron: RIVM, Onderzoek naar mogelijkheden om de gezondheidsvoordelen van groen te kwantificeren — Inzichten vanuit het project GRIP: Integrale Gezondheidseffecten van Ruimtelijke Plannen (rapport 2026-0008).

Rekenwijze

Per cel (25 m) wordt een NDVI-waarde bepaald op basis van het landgebruik. Vervolgens wordt per cel het gewogen gemiddelde van de NDVI binnen een straal van 500 m berekend (focal mean), waarbij uitgesloten cellen (water, duinen, kwelders) niet meetellen — niet in de teller én niet in de noemer:

NDVI_500m(cel) = potential(NDVI, straal_500m) / potential(IsDefined(NDVI), straal_500m)

Het mortaliteitseffect volgt uit de verandering van NDVI_500m tussen basisjaar en zichtjaar:

ΔNDVI_500m            = NDVI_500m(zichtjaar) − NDVI_500m(basisjaar)
Bewoners(cel)         = Aantal_Woningen_Totaal × PersonenPerWoning
VermedenSterfgevallen = ΔNDVI_500m × EffectPerNDVI × ReferentieSterfte × Bewoners

Een positieve uitkomst betekent vermeden sterfgevallen per jaar door toename van groen; een negatieve uitkomst extra sterfgevallen door afname van groen. De NDVI-onzekerheid wordt expliciet meegenomen via een min-, mid- en max-variant (ondergrens, midden en bovengrens van het NDVI-bereik per landgebruiksklasse).

Parameters

Parameter	Waarde	Toelichting
EffectPerNDVI	0,04 / 0,1	4% lagere overlijdenskans per 0,1 NDVI-toename binnen 500 m (RIVM)
ReferentieSterfte	0,01 per jaar	Gemiddeld aandeel bewoners dat per jaar overlijdt
PersonenPerWoning	2,1	Gemiddelde huishoudensgrootte om woningen naar bewoners te vertalen

Rekenvoorbeeld

Gras in primair bebouwd gebied (NDVI 0,20–0,45) wordt omgezet in loofbos (NDVI 0,60–0,85). Binnen 500 m wonen 200 mensen. De NDVI stijgt met circa 0,25 (ondergrens). Dat geeft een ~10% lagere overlijdenskans (0,04 × 2,5). Bij een referentiesterfte van 1% per jaar overlijden in een groep van 200 bewoners gemiddeld 2 personen per jaar; een reductie van 10% komt neer op 0,2 vermeden sterfgevallen per jaar.

Bepaling van de NDVI per cel

De NDVI per cel wordt in volgorde van betrouwbaarheid bepaald:

1. Onveranderde cel → huidig landgebruik volgens de LGN-klasse (waargenomen).
2. Veranderd naar natuur → NDVI van het opgelegde MNP-beheertype (de bron van de nieuwe natuur).
3. Overig veranderd (stedelijk, landbouw, of natuur zonder beheertype-detail) → NDVI-bereik van het toegekende LU_ModelType.

Het NDVI-bereik zelf is op één plek gedefinieerd (de LGN-klassetabel hieronder). Alle andere classificaties verwijzen via een LGN_code naar de best passende LGN-klasse — er worden geen NDVI-waarden gedupliceerd.

Waarom deze drielaagse aanpak?

In zichtjaren is voor veranderde cellen geen LGN-klasse beschikbaar; alleen het gemodelleerde landgebruik (LU_ModelType) is bekend, en dat aggregeert meerdere natuurtypen tot één klasse (Natuur_Totaal). De grootste onzekerheid zit juist bij natuur, waar de NDVI in werkelijkheid varieert van ~0,15 (heide, hoogveen) tot ~0,85 (loofbos). Daarom wordt voor nieuw opgelegde natuur teruggegrepen op de bron van die natuur — de MNP-natuurtypenkaart (WUR) — en wordt per beheertype de bijbehorende NDVI-klasse gekozen. Alleen wanneer dat beheertype-detail ontbreekt (bijvoorbeeld in varianten zonder MNP-typenkaart) valt de indicator terug op het generieke Natuur_Totaal-bereik.

Vertaaltabellen

1. NDVI-bereik per LGN-klasse

De NDVI-bereiken zijn afgeleid uit het RIVM-rapport en de LGN-classificatie. Dit is de enige plek waar NDVI-waarden zijn vastgelegd. Uitgesloten klassen tellen niet mee in de analyse.

LGN-code	Klasse	NDVI min	NDVI max	Uitgesloten
0	onbekend	–	–	✓
1	agrarisch gras	0,30	0,55
3	aardappelen	0,40	0,65
4	bieten	0,45	0,75
5	granen	0,40	0,75
9	boomgaarden	0,30	0,60
11	loofbos	0,60	0,85
12	naaldbos	0,50	0,75
16	zoet water	−0,15	0,05	✓
17	zout water	−0,20	0,05	✓
18	bebouwing primair bebouwd gebied	0,00	0,15
19	bebouwing secundair bebouwd gebied	0,05	0,20
26	bebouwing in buitengebied	0,05	0,25
27	overig grondgebruik in buitengebied	0,00	0,20
30	kwelders	0,10	0,35	✓
31	open zand in kustgebied	0,00	0,20
32	duinen met lage vegetatie	0,10	0,30	✓
33	duinen met hoge vegetatie	0,10	0,30	✓
34	duinheide	0,15	0,35
35	open stuifzand / rivierzand	0,00	0,20
36	heide	0,15	0,35
39	hoogveen	0,15	0,40
40	bos in hoogveengebied	0,35	0,60
41	overige moerasvegetatie	0,05	0,30
42	rietvegetatie	0,05	0,30
43	bos in moerasgebied	0,35	0,60
46	gras in het kustgebied	0,20	0,50
47	overig gras	0,25	0,50
252	halfverharde wegen e.a.	0,00	0,10
322	struikvegetatie in moerasgebied	0,25	0,50

Volledige LGN-tabel: zie Classifications/Grondgebruik/LGNKlasse.

2. LU_ModelType → LGN-klasse (veranderde cellen, geen natuurdetail)

Voor cellen die in een zichtjaar van functie veranderen verwijst elk gemodelleerd landgebruik naar de best passende LGN-klasse; het NDVI-bereik volgt uit tabel 1.

LU_ModelType	LGN-code	NDVI min	NDVI max	Toelichting
Wonen_Totaal	19	0,05	0,20	analoog secundair bebouwd
Werken_Totaal	18	0,00	0,15	analoog primair bebouwd
Verblijfsrecreatie_Totaal	26	0,05	0,25	bebouwing in buitengebied
Waterberging_Totaal	41	0,05	0,30	moeras/rietveld
Infra_Totaal	252	0,00	0,10	halfverharde/verharde infra
Water_Totaal	16	−0,15	0,05	uitgesloten
Overig_Totaal	27	0,00	0,20	overig grondgebruik buitengebied
Natuur_Totaal	11	0,60	0,85	generieke terugval; alleen zonder MNP-beheertype
Landbouw_Rietteelt	42	0,05	0,30
Landbouw_Aardappelen	3	0,40	0,65
Landbouw_Bieten	4	0,45	0,75
Landbouw_Granen	5	0,40	0,75
Landbouw_Cranberry	1	0,30	0,55	aanname
Landbouw_Boomgaard	9	0,30	0,60
Landbouw_Moerasbomen	43	0,35	0,60	bos in moerasgebied
Landbouw_Rijst	5	0,40	0,75	aanname, analoog graan
Landbouw_Yacon	3	0,40	0,65	aanname, analoog knolgewas
Landbouw_GG_vee_extensief	1	0,30	0,55
Landbouw_GG_vee	1	0,30	0,55
Landbouw_GG_vee_intensief	1	0,30	0,55

De Natuur_Totaal-terugval (loofbos, 0,60–0,85) wordt uitsluitend gebruikt wanneer voor een cel geen MNP-beheertype beschikbaar is. In de bovengrens reikt natuur bewust tot 0,85, omdat de NDVI van loof- en naaldbos hoger ligt dan een middenwaarde en bos naar verwachting ook daadwerkelijk meer bijdraagt aan gezondheid.

3. MNP-beheertype → LGN-klasse (nieuw opgelegde natuur)

Wanneer een cel naar natuur verandert, wordt het beheertype uit de MNP-natuurtypenkaart (WUR) gebruikt en gekoppeld aan de best passende LGN-klasse. Hieronder de toekenning per beheertype (codes volgens de index voor natuurbeheertypen). Duinen, water en kwelders zijn uitgesloten conform RIVM; kaal zand/strand telt wél mee.

Beheertype	LGN-code	Klasse
N00.01 Nog om te vormen naar natuur	0	onbekend (uitgesloten)
N00.02 Omvorming – kwaliteitsimpuls	0	onbekend (uitgesloten)
N01.01 Zee en wad	17	zout water (uitgesloten)
N01.02 Duin- en kwelderlandschap	32	duinen lage veg. (uitgesloten)
N01.03 Rivier- en moeraslandschap	41	overige moerasvegetatie
N01.04 Zand- en kalklandschap	36	heide
N02.01 Rivier	16	zoet water (uitgesloten)
N03.01 Beek en bron	16	zoet water (uitgesloten)
N04.01 Kranswierwater	16	zoet water (uitgesloten)
N04.02 Zoete plas	16	zoet water (uitgesloten)
N04.03 Brak water	16	zoet water (uitgesloten)
N04.04 Afgesloten zeearm	17	zout water (uitgesloten)
N05.01 Moeras	41	overige moerasvegetatie
N05.01.02 Landriet	42	rietvegetatie
N05.01.03 Waterriet	42	rietvegetatie
N05.01.06 Moerasstruweel	322	struikvegetatie moeras
N05.01.07 Moerasloofbos	43	bos in moerasgebied
N05.01.11 Galigaanmoerassen	41	overige moerasvegetatie
N05.01.13 Open zand	35	open stuifzand/rivierzand
N05.01.14 Slikkige rivieroever	41	overige moerasvegetatie
N05.02 Gemaaid rietland	42	rietvegetatie
N05.03 Veenmoeras	39	hoogveen
N05.04 Dynamisch moeras	41	overige moerasvegetatie
N06.01 Veenmosrietland en moerasheide	39	hoogveen
N06.02 Trilveen	39	hoogveen
N06.03 Hoogveen	39	hoogveen
N06.04 Vochtige heide	36	heide
N06.05 Zwakgebufferd ven	16	zoet water (uitgesloten)
N06.06 Zuur ven of hoogveenven	16	zoet water (uitgesloten)
N07.01 Droge heide	36	heide
N07.02 Zandverstuiving	35	open stuifzand
N08.01 Strand en embryonaal duin	31	open zand kustgebied
N08.02 Open duin	32	duinen lage veg. (uitgesloten)
N08.02.01 Zeereep en strand	31	open zand kustgebied
N08.02.02 Stuivend duinzand	31	open zand kustgebied
N08.02.03 Witte duinen	32	duinen lage veg. (uitgesloten)
N08.02.07 Droog duingrasland kalkrijk	32	duinen (uitgesloten)
N08.02.08 Droog duingrasland kalkarm	32	duinen (uitgesloten)
N08.02.11 Duinstruweel	33	duinen hoge veg. (uitgesloten)
N08.02.15 Duingrasland	32	duinen (uitgesloten)
N08.03 Vochtige duinvallei	32	duinen (uitgesloten)
N08.04 Duinheide	34	duinheide
N09.01 Schor of kwelder	30	kwelders (uitgesloten)
N10.01 Nat schraalland	46	gras in kustgebied
N10.02 Vochtig hooiland	46	gras in kustgebied
N11.01 Droog schraalgrasland	46	gras in kustgebied
N12.01 Bloemdijk	46	gras in kustgebied
N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland	46	gras in kustgebied
N12.03 Glanshaverhooiland	46	gras in kustgebied
N12.04 Zilt- en overstromingsgrasland	46	gras in kustgebied
N12.05 Kruiden- en faunarijke akker	6	overige landbouwgewassen
N12.06 Ruigteveld	47	overig gras
N13.01 Vochtig weidevogelgrasland	46	gras in kustgebied
N13.02 Wintergastenweide	46	gras in kustgebied
N14.01 Rivier- en beekbegeleidend bos	43	bos in moerasgebied
N14.02 Hoog- en laagveenbos	40	bos in hoogveengebied
N14.03 Haagbeuken- en essenbos	11	loofbos
N15.01 Duinbos	12	naaldbos
N15.01.01 Duinbos – gemengd bos	11	loofbos
N15.01.02 Duinbos – loofbos	11	loofbos
N15.01.03 Duinbos – naaldbos	12	naaldbos
N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos	11	loofbos
N15.02.01 … gemengd bos	11	loofbos
N15.02.02 … loofbos	11	loofbos
N15.02.03 … naaldbos	12	naaldbos
N16.01 Droog bos met productie (vervallen)	11	loofbos
N16.01.01 … gemengd	11	loofbos
N16.01.02 … loofbos	11	loofbos
N16.01.03 … naaldbos	12	naaldbos
N16.02 Vochtig bos met productie (vervallen)	11	loofbos
N16.03 Droog bos met productie	12	naaldbos
N16.03.01 … gemengd bos	11	loofbos
N16.03.02 … loofbos	11	loofbos
N16.03.03 … naaldbos	12	naaldbos
N16.04 Vochtig bos met productie	11	loofbos
N16.04.01 … gemengd bos	11	loofbos
N16.04.02 … loofbos	11	loofbos
N16.04.03 … naaldbos	12	naaldbos
N17.01 Vochtig hakhout en middenbos (vervallen)	11	loofbos
N17.02 Droog hakhout	11	loofbos
N17.03 Park- en stinzenbos	11	loofbos
N17.04 Eendenkooi	43	bos in moerasgebied
N17.05 Wilgengriend	43	bos in moerasgebied
N17.06 Vochtig en hellinghakhout	11	loofbos

Aannames en beperkingen

• De relatie tussen NDVI en mortaliteit is een correlatie, geen vastgesteld causaal verband.
• Het NDVI-bereik per landgebruiksklasse is een bandbreedte, geen exacte waarde; de werkelijke NDVI hangt o.a. af van natuurkwaliteit, seizoen en beheer. Daarom worden min-, mid- en max-varianten doorgerekend.
• Water, duinen en kwelders worden uitgesloten van de analyse (lage of niet-representatieve NDVI).
• De koppeling van LU_ModelType en MNP-beheertypen aan een LGN-klasse betreft een best passende toekenning; deze is per regel verfijnbaar.
• De terugval voor Natuur_Totaal (loofbos, 0,60–0,85) wordt alleen gebruikt waar het MNP-beheertype-detail ontbreekt; dit kan natuur overschatten in scenario's die op laag-NDVI-natuur (heide, hoogveen) inzetten.
• De referentiesterfte en huishoudensgrootte zijn landelijke gemiddelden zonder regionale differentiatie.