Proeftoepassing ‐ Ruimtelijke Verkenning Friesland 2024

De pagina beschrijft de doorontwikkeling van RSOpen door Stichting Deltares voor de verkenning van mogelijke/kansrijke agrarische ruimtegebruikstransities in veenweidegebieden. Hiervoor is een afsplitsing van de hoofdbranch van RSopen gemaakt. De modelcode is hier te downloaden.

Inleiding

Zoals o.a. beschreven in de 'Kamerbrief Water en Bodem Sturend' hebben Rijk en regio’s te maken met verschillende opgaven op het raakvlak van water, bodem en ruimtegebruik. In de veenweidegebieden gaat het over o.a. bodemdaling, broeikasgasemissies, agrarische productie en landgebruik/landschap. Deze thema's zijn sterk gerelateerd, waarbij maatregelen ter bevordering van het ene doel het andere doel soms in de weg zitten. Meer specifiek houdt bestaand peilbeheer (het in stand houden van lage grondwaterstanden) de huidige agrarische productie op peil, ten koste van veenoxidatie, bodemdaling en, daarmee, CO2-emissies. Als daarentegen rekening wordt gehouden met deze emissies, en de grondwaterstanden daartoe worden verhoogd, neemt juist de agrarische productie af - in ieder geval bij de nu gangbare agrarische teelten/bedrijfssystemen.

De vraag welke peilstrategie waar de meeste opbrengsten en minste CO2-emmissies oplevert. Om deze vraag te verkennen gebruiken we het RSOpen model, de open source versie van de RuimteScanner. Dit model werd tot nu toe vooral toegepast door het PBL, vooral in nationale studies, met een focus op vooral stedelijk ruimtegebruik en, meer recent, energie (zie bijvoorbeeld het project Ruimtelijke Verkenning 2023). In voorliggend project wordt het model verder doorontwikkeld voor toepassingen op het raakvlak van water, bodem en ruimtegebruik. De focus is op de provincie Friesland.

Modelontwikkeling op hoofdlijnen

Qua doorontwikkeling van het RSOpen model is de focus in 2024 op de berekening, via agrarische opbrengstenderving uit suboptimale grondwaterstanden, van agrarisch verdienvermogen, kansrijke agrarische ruimtegebruiksveranderingen en de optimalisatie van toekomstig agrarisch ruimtegebruik. Daarnaast wordt een begin gemaakt met de berekening van mogelijke toekomstige broeikasgasemissies uit veenoxidatie. Bij de definitie van de agrarische ruimtegebruiksklassen en de uitwerking van de lokale geschikthiedskaarten voor deze klassen wordt in eerste instantie aangesloten bij de zogenaamde Waterwijzer Landbouw. Dit model leidt de potentiële opbrengstenderving af uit invoer ten aanzien van bodemtype en (suboptimale) grondwaterstanden (GxG). De geschiktheidskaarten voor deze agrarische ruimtegebruiksklassen worden verder zo veel mogelijk opgebouwd volgens de kentallen en methodiek uit Diogo, Koomen & Kuhlman (2015) en Diogo, Reidsma, Schaap, Andree & Koomen, 2017. De totale geschiktheid van deze klassen wordt hiermee uitgedrukt in termen van Netto Contante Waarde. Dit maakt het mogelijk om agrarische opbrengsten uit gesimuleerd toekomstig grondgebruik af te leiden. De opbrengstenderving en Netto Contante Waarde van agrarische klassen waarvoor deze invoer nog ontbreekt wordt bepaald o.b.v. expert judgement. Dit geldt o.a. voor de kansrijke, 'exotische' klassen uit [<>](<>). De nieuwe agrarische ruimtegebruiksklassen worden als zogenaamde ‘subsectoren’ aan RSOpen toegevoegd (binnen de 'sector' landbouw). De ruimtelijke allocatie van deze klassen wordt geïntegreerd met die van de bestaande sectoren in het model (wonen, werken, recreatie, zonne-energie en windenergie). De allocatie van de subsectoren gebeurt op basis van discrete allocatie. Daarnaast wordt het in de nieuwe modelversie mogelijk om landgebruik op te leggen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan nieuwe natuur en waterbergingsgebieden.

Nog toevoegen: scenario's en beleidsvarianten

Methode

Nog verder uitwerken: resultaten

Conclusie en discussie