Beschikbaarheid

Voordat locaties in aanmerking komen voor allocatie, worden ze getoetst op beschikbaarheid. Een locatie is beschikbaar als ze niet restrictief is voor de betreffende sector en subsector. De beschikbaarheidsbepaling (in het model aangeduid als de zeefanalyse) integreert informatie uit restricties, stimuli, plancapaciteit, evident benut en een aantal sectorspecifieke voorwaarden. Deze pagina beschrijft de opbouw en werking van deze zeef.

De zeefanalyse

De zeef beoordeelt per gridcel of deze beschikbaar is voor een gegeven combinatie van sector, subsector en zichtjaar. Het resultaat is een binaire kaart (beschikbaar/restrictief) per subsector die als filter dient voor de allocatieprocedure: alleen beschikbare cellen komen in aanmerking.

De zeef opereert in twee stappen: eerst in het basisjaar (op AdminDomain-niveau, 25m), daarna per zichtjaar (op AllocDomain-niveau, 100m). Dit onderscheid is van belang omdat sommige restricties tijdsafhankelijk zijn.

Basisjaarzeef

De basisjaarzeef (Zeef_Basisjaar_T) bepaalt welke cellen in principe beschikbaar zijn op basis van hun huidige staat. Cellen die in het basisjaar al volledig zijn benut door de betreffende sector worden als "evident benut" gemarkeerd en niet opnieuw gealloceerd (tenzij ze worden verdrongen).

Zichtjaarzeef

De zichtjaarzeef (Zeef_T) bouwt voort op de basisjaarzeef en voegt dynamische restricties toe. Een cel is restrictief als aan ten minste één van de volgende voorwaarden is voldaan:

1. Restrictief buiten plancapaciteit: de cel ligt buiten de plancapaciteit én voldoet aan een of meer restrictiecriteria.
2. Restrictief ook binnen plancapaciteit: de cel voldoet aan restricties die ook gelden binnen de plancapaciteit.
3. Restrictief in het basisjaar: de cel was al restrictief in de basisjaarzeef.
4. Te hoog bouwjaar: het bestaande pand op de locatie is te jong om te slopen (binnen of buiten harde plancapaciteit).

Het onderscheid tussen punt 1 en 2 is cruciaal: sommige restricties gelden overal, andere alleen buiten de plancapaciteit. Locaties mét plancapaciteit worden daardoor minder snel restrictief verklaard, wat de beleidsintentie weerspiegelt dat geplande ontwikkellocaties beschermd zijn tegen bepaalde restricties.

Restricties

Restricties zijn ruimtelijke beperkingen die locaties uitsluiten voor bepaalde sectoren. Ze worden als boolean rasterkaarten (25×25 m) aangeleverd door een apart GeoDMS-project dat beleidsbronnen van EU-, rijks- en provinciaal niveau vertaalt naar het modelgrid. Zie Restrictie-generatie voor een volledig overzicht van de brondata, de classificatiemethode en de geëxporteerde kaartlagen.

Per sector bestaan vier hardheidscategorieën (ZeerHard, Hard, Middel, Zacht) die de juridische of beleidsmatige bindendheid weerspiegelen. De parameter RestrictiesVariant_<sector> in VariantK.dms selecteert welke combinatie van hardheidsniveaus in een bepaalde beleidsvariant actief is. Bijvoorbeeld ZeerHardHardMiddel activeert de eerste drie niveaus. De beschikbare opties moeten overeenkomen met de containernamen in het restrictiesbestand (aangestuurd via Restricties_filedate in ModelParameters.dms).

Sector-specifieke restricties

Naast de generieke restricties per hardheidsniveau zijn er sector-specifieke booleans in VariantK.dms die aanvullende restricties activeren:

Parameter	Sector	Omschrijving
NietBouwenInNatura2000Buffer	Wonen/Werken	Bufferzone rond Natura 2000
NietBouwenVerVanOV	Wonen/Werken	Locaties ver van OV
NietBouwenOpZeehaven	Wonen/Werken	Zeehavengebieden
NietBouwenWaarSlap	Wonen/Werken	Slappe gronden
NietBouwenWaarNat	Wonen/Werken	Natte gronden
NietBouwenWaarZettingsgevoelig	Wonen/Werken	Zettingsgevoelige gronden
NietBouwenInMooiLandschap	Wonen/Werken	Mooi landschap
NietBouwenInZeerMooiLandschap*	Wonen/Werken/Recreatie	Zeer mooi landschap
NietBouwenInNatuurorganisaties	Wonen/Werken	Terreinen natuurorganisaties
RestrictiesOokGeldigBinnenHardePlancapaciteit	Wonen/Werken	Restricties ook binnen harde plannen
MaatregelKanAangepastBouwenZijn	Wonen/Werken	Aangepast bouwen als maatregel

Deze parameters zijn per variant in te stellen. In de BAU-variant staan de meeste op FALSE; in de Transformeren-variant worden meer restricties geactiveerd.

Gevaarregimezones

Voor overstromingsgevaar gelden vijf zones (zone 0 t/m 5, oplopend gevaar). Per variant en per zone wordt ingesteld of bouwen is toegestaan, alleen met maatregelen, of niet (GevaarRegimeZone0 t/m GevaarRegimeZone5 in VariantK.dms). De opties zijn: Bouwen, Maatregelen, NietBouwen.

Stimuli

Stimuli werken als het omgekeerde van restricties: ze markeren locaties die extra geschikt zijn voor bepaalde functies. Net als restricties worden ze in het restrictie-generatieproces opgebouwd uit beleidsbronnen en ingedeeld naar hardheid (Hard, Middel, Zacht), en per variant geselecteerd via StimuliVariant_<sector>.

Stimuli beïnvloeden niet de beschikbaarheid (de zeef) maar de geschiktheid. Ze worden meegenomen in de geschiktheidsbepaling als onderdeel van de ontwerpcomponent (tredes).

Plancapaciteit

Plancapaciteit geeft aan waar concrete bouwplannen bestaan. Het model onderscheidt harde plannen (onherroepelijk bestemmingsplan, verleende vergunning) en zachte plannen (nog in procedure, intentie). De plancapaciteit wordt extern aangeleverd en per zichtjaar toegepast.

Plancapaciteit speelt een bijzondere rol in de zeef: locaties mét plancapaciteit worden beschermd tegen een deel van de restricties. De parameters HardePlannenGeldigInZeef en ZachtePlannenGeldigInZeef bepalen of harde en/of zachte plannen deze bescherming bieden.

De parameter RestrictiesOokGeldigBinnenHardePlancapaciteit (standaard: FALSE) kan deze bescherming opheffen, waardoor restricties ook binnen de harde plancapaciteit gelden.

Zie Plancapaciteit voor meer details.

Evident benut

"Evident benut" markeert locaties die in het basisjaar al in gebruik zijn door een bepaalde sector en daarom niet opnieuw hoeven te worden gealloceerd. Dit is een classificatie van bestaand landgebruik die per sector en per variant kan worden ingesteld via EvidentBenutVariant_<sector> in VariantK.dms.

De definitie van evident benut varieert per variant. In de BAU-variant worden alleen de meest duidelijke bestaande gebruiksvormen als evident benut aangemerkt; in de Transformeren-variant kan deze set worden verruimd of versmald.

Evident benut is gedefinieerd in VariantParameters/EvidentBenut.dms en wordt opgebouwd uit selecties van BBG- en BGT-klassen.

MinimalLandAvailability

De parameter MinimalLandAvailability (standaard 0.40 ha voor stedelijke functies) stelt een drempel aan de minimale beschikbare ruimte in een cel. Cellen met minder beschikbare ruimte dan deze drempel worden restrictief verklaard. Dit mechanisme wordt geëvalueerd als onderdeel van de zeef in Zeef_T:

GeeftOnvoldoendeRuimte := PotentieleRuimte < MinimalLandAvailability

De potentiële ruimte wordt berekend als het totaal van beschikbare AdminDomain-cellen (25m) binnen de AllocDomain-cel (100m), vermenigvuldigd met het celoppervlak.

Voor landbouw geldt een afzonderlijke drempel (MinimalLandAvailability_Landbouw, standaard 0.60 ha).

Zie Dichtheid voor de relatie met dichtheidsparameters.

Sloopbescherming

De zeef bevat een sloopbescherming op basis van de leeftijd van bestaande panden. Twee parameters regelen dit:

• GeenSlooptotLeeftijd_BinnenHardePlancapaciteit (vast, in ModelParameters/Wonen): minimale pandleeftijd waarbinnen sloop niet is toegestaan, zelfs binnen harde plancapaciteit.
• GeenSlooptotLeeftijd_BuitenHardePlancapaciteit (in VariantK.dms, standaard 30–55 jaar): idem, maar buiten harde plancapaciteit.

Daarnaast geldt een energielabelondergrens (GeenSloopvanafELabel): woningen met een hoger energielabel dan de drempel mogen niet worden gesloopt.

Overzicht: van basisjaarzeef naar allocatie

De volledige keten van beschikbaarheidsbepaling is als volgt:

Inputdata (restricties, stimuli, plancapaciteit, BAG, BBG/BGT)
    │           │
    │           └─→ Restricties en stimuli opgebouwd via apart project (zie Restrictie-generatie)
    │
    ├─→ Basisjaarzeef (per sector × subsector, op AdminDomain 25m)
    │     Bepaalt: evident benut, IsRestrictief in basisjaar
    │
    └─→ Zichtjaarzeef (per sector × subsector × zichtjaar, op AllocDomain 100m)
          Combineert:
          ├── Basisjaarzeef resultaat
          ├── Restricties buiten plancapaciteit
          ├── Restricties ook binnen plancapaciteit
          ├── MinimalLandAvailability
          ├── MinimumDichtheidToename
          ├── MinimumSubsectorShare (alleen werken)
          └── Sloopbescherming (pandleeftijd, energielabel)
          │
          Resultaat: IsBeschikbaar (ja/nee per cel)
                │
                └─→ Allocatie (alleen beschikbare cellen)