TR Guide CRUD Islemleri

Rehber: Temel CRUD Islemleri

Turkce Dokumantasyon | English Documentation

Kategori: Baslangic ve Temel Rehberler
Alt Sistem: Veri Manipulasyon Katmani (AmberDB::Base)
Madde Turu: CRUD Kullanim Rehberi

---

1. Genel Bakis ve 0. Indis Anatomisi

AmberDB'de veri kayitlari, Perl dilinin dogal dizi (@record) yapisi ile temsil edilir. Birincil anahtar (Primary Key ID) her zaman dizinin ilk elemaninda ($record[0]) yer alir:

AmberDB Kayit Dizi Mimarisi (@record)

 [0]          [1]             [2]             [3]           [4]...
 ID (PK)  ──> Blok 1 (Ad) ──> Blok 2 (Ktg) ──> Blok 3 (Fyt)──> Blok 4 (JSON / Ref)

CRUD operasyonlari tekil islemler (insert_id, read_id, modify_id, delete_id) ve yuksek basarimli toplu islem boru hatlari (insert_list, read_list, modify_list, delete_list) olmak uzere iki grupta incelenir.

---

2. CREATE (Kayit Ekleme)

2.1 Tekil Kayit Ekleme (insert_id)

Yeni kayit eklenirken dizinin 0. indisine 0 veya undef atanir. insert_id cagrildiginda motor benzersiz bir 64-bit otomatik ID uretir, tum ikincil indeksleri (.inx, .fld, .src, .fac, .srt, .slg) aninda gunceller ve uretilen yeni ID'yi dondurur.

# 0. indiste 0 ile tanimlama
my @yeni_kullanici = (
    0,                      # [0] Otomatik ID
    "Mehmet Demir",         # [1] Ad Soyad
    "mehmet@ornek.com",     # [2] E-Posta
    "Musteri",              # [3] Rol
    1,                      # [4] Durum
);

# insert_id cagrisi - uretilen ID doner ve $yeni_kullanici[0]'a atanir
my $id = $yeni_kullanici[0] = $adb->insert_id("member_users", @yeni_kullanici);
print "Kullanici eklendi, ID: $id\n";

2.2 Toplu Kayit Ekleme (insert_list)

Binlerce kaydi yuksek hizla eklemek icin tek tek insert_id cagirmak yerine insert_list kullanilir. Ana .db dosyasi tek bir kilit altinda acilir, kayitlar eklenir ve indeksler tek geciste birlestirilir (50x-100x daha hizlidir).

# Toplu ekleme: Dizi referanslari listesi dogrudan aktarilir:
my @toplu_kayitlar = (
    [ 0, "Urun 1", "Elektronik", 100.00 ],
    [ 0, "Urun 2", "Giyim",       45.50 ],
    [ 0, "Urun 3", "Kitap",       25.00 ],
);

# Eklenen kayitlarin ID durum ozeti ($statu->{ID} = 1) doner:
my $statu = $adb->insert_list("catalog_products", @toplu_kayitlar);
print "Toplu ekleme tamamlandi. Eklenen ID'ler: " . join(", ", keys %$statu) . "\n";

---

3. READ (Kayit Okuma ve Sorgulama)

3.1 Tekil ID ile Okuma (read_id)

$O(1)$ Berkeley DB hash erisimi ile kaydi dogrudan okur. Dönen dizinin 0. indisi daima kaydin veritabanindaki gercek ID'sidir:

my @kullanici = $adb->read_id("member_users", $id);

if (@kullanici) {
    my $kullanici_id = $kullanici[0]; # $id
    my $ad           = $kullanici[1]; # "Mehmet Demir"
    my $eposta       = $kullanici[2]; # "mehmet@ornek.com"
} else {
    print "Kullanici bulunamadi.\n";
}

3.2 Tabloyu Tarama ve Sayfalama (read_all)

read_all metodu sirali tarama, sayfalama ve bellek tasarruflu ID akislari saglar:

# 1. Tum kayitlari sayfasiz okuma
my @tum_kayitlar = $adb->read_all("member_users");

# 2. Sayfali okuma (limit > 0: Ilk donus degeri toplam eslesen tamsayisidir)
my ($toplam_sayi, @sayfa) = $adb->read_all(
    "member_users",
    start => 0,
    limit => 20,
    sort  => -1 # 1. bloka gore artan sirala
);

# 3. Yalnizca ID'leri okuma (keys_only - ultra dusuk bellek)
my ($toplam, @sayfa_idleri) = $adb->read_all("member_users", 0, 50, keys_only => 1);

3.3 Toplu ID ile Okuma (read_list)

Belirtilen ID listesindeki kayitlari, verilen siralama dizilisini koruyarak toplu olarak getirir:

# Verilen ID siralamasini koruyarak toplu okuma
my @liste = $adb->read_list("member_users", [ 1001, 1005, 1009 ]);

for my $kullanici (@liste) {
    print "ID: $kullanici->[0] | Isim: $kullanici->[1] | E-Posta: $kullanici->[2]\n";
}

3.4 Kayit Varlik Denetimi (exist_id / exist_list)

Tum kayit govdesini diskten okuyup deserilestirmeden, yalnizca anahtarin varligini $O(1)$ gecikmeyle denetler (zero-copy anahtar kontrolu):

# Tekil ID varlik denetimi
if ($adb->exist_id("member_users", $id)) {
    print "Kullanici kaydi mevcut.\n";
}

# Toplu ID varlik denetimi (Hash referansi doner: $statu->{ID} = 1)
my $varlik_haritasi = $adb->exist_list("member_users", 1001, 1005, 9999);
if ($varlik_haritasi->{1001}) {
    print "1001 numarali kullanici veritabaninda var.\n";
}

---

4. UPDATE (Kayit Guncelleme)

4.1 Tekil Guncelleme (modify_id)

Kaydi guncellemek icin dizinin 0. indisinde gercek ID bulunmalidir. modify_id eski indeksleri temizler ve yeni degerleri indeksler:

# Once kaydi okuyalim
my @kayit = $adb->read_id("member_users", $id);

# Istenen alanlari guncelleyelim
$kayit[1] = "Mehmet Demir (Guncel)";
$kayit[4] = 2; # Durum: Pasif

# Veritabanina yazalim
$adb->modify_id("member_users", @kayit);
print "Kullanici basariyla guncellendi.\n";

4.2 Toplu Guncelleme (modify_list)

my @guncellenecekler = (
    [ 1001, "Mehmet D.", "mehmet@ornek.com", "Yonetici", 1 ],
    [ 1002, "Ayse K.",   "ayse@ornek.com",   "Musteri",  1 ],
);

# Toplu liste dogrudan dizi olarak aktarilir:
my $statu = $adb->modify_list("member_users", @guncellenecekler);

---

5. DELETE (Kayit Silme)

5.1 Tekil Silme (delete_id)

Kayit silindiginde birincil indeks (.inx), arama indeksleri (.src), eslesme indeksleri (.fld) ve facet indekslerinden temizlenir. Tabloda keep_deleted => 1 tanimliysa kayit kalici olarak silinmek yerine .del cop kutusu tablosuna tasinir.

# Tek kaydi silme
$adb->delete_id("member_users", $id);
print "Kullanici silindi.\n";

5.2 Toplu Silme (delete_list)

# Coklu ID'leri tek kilit altinda toplu silme
my $silinenler = $adb->delete_list("member_users", 1001, 1002, 1003);

# veya bir ID dizisiyle:
my @silinecekler = ( 1001, 1002, 1003 );
$adb->delete_list("member_users", @silinecekler);

---

6. Metot Karsilastirma ve Big-O Karmasikligi

CRUD Islevi	Tekil Metot	Zaman	Toplu Metot	Zaman	Aciklama
Create	insert_id	$O(1)$	insert_list	$O(N)$	Otomatik 64-bit ID uretimi ve indeksleme
Read	read_id	$O(1)$	read_list	$O(K)$	0. indiste gercek ID garantisi
Exist	exist_id	$O(1)$	exist_list	$O(K)$	Deserilestirme yapmadan ultra hizli varlik denetimi
Read All	read_all	$O(1)^*$	table_keys	$O(1)^*$	Paketli binary indeks dilimleme ($^*$limitli sayfalama)
Update	modify_id	$O(1)$	modify_list	$O(N)$	Eski indekslerin temizlenmesi ve esitleme
Delete	delete_id	$O(1)$	delete_list	$O(N)$	Sert silme veya keep_deleted cop kutusu

---

7. Iliskili Maddeler ve Dokumanlar

• Rehber: AmberDB Nedir?
• Rehber: AmberDB Nasil Kullanilir?
• Kavram: Kayit Anatomisi
• Metot: insert_id
• Metot: read_id
• Metot: modify_id
• Metot: delete_id